Institucija zaštitnika građana predstavlja najvišu etapu razvitka svesti o značaju ljudskih prava, naravno, pod pretpostavkom da se uporedno sa tim razvijaju i ostale institucije koje odlikuju pravnu državu. Iako je praksa veoma često nepomirljiva sa standardima koji su opšteprihvaćeni u modernim državama, možemo reći da je u Srbiji zakonodavac u prethodnom periodu pokazao izvesno interesovanje da zaštiti prava građana.

Ipak, u Srbiji je teško pronaći instituciju čijem je razvijanju posvećeno tako malo pažnje kao lokalnom ombudsmanu. Zakonom o lokalnoj samoupravi iz 2002. godine jedinicama lokalne samouprave omogućeno je da ustanove lokalnog ombudsmana. Za gotovo dve decenije ovu mogućnost iskoristilo je tek 20 jedinica lokalne samouprave i čini se da je trend osnivanja novih kancelarija sasvim zaustavljen.

Unifikacija izvora prava donošenjem posebnog zakona koji bi propisao nadležnosti i garantovao njihove nezavisnost je važan zadatak zakonodavca i predstavlja prvi korak u jačanju ove institucije. U postojećem režimu opštine i gradovi nisu dužni da ustanove lokalnog ombudsmana, budući da je to samo zakonska mogućnost, ne i obaveza. U pojedinim opštinama postoji praksa da se ova institucija ustanovljava statutom, koji ne propisuje nadležnost i način postupanja već to ostavlja donošenju posebne odlluke skupštine. Osim što se na ovaj način položaj institucije lokalnog ombudsmana dodatno degradira, opasnost je i pravna nesigurnost, jer je za donošenje ovakvih odluka propisana lakša procedura nego za promenu statuta. Sa druge strane, pojedine opštine su statutima predvidele lokalnog ombudsmana koji potom nikada nije imenovan. Nepostojanje zakona koji bi na jedinstven način uredio ovu instituciju proizvelo je i šarenolikost nadležnosti, koja ne pogoduje potrebama za stvaranjem konzistentne prakse u donošenju odluka, niti ostvarivanju jednakosti položaja građana pred organima lokalne samouprave.

Ovakav pristup kreiranju pravnog okvira tek je polovičan odgovor na veliki broj povreda građanskih prava od strane organa lokalne samouprave, nedovoljno ozbiljan da pogodi suštinu stvari. Shvatanju zakonodavca u Srbiji nažalost i dalje izmiče činjenica da samo postojanje institucije ne znači da je efikasna, a još manje da je nezavisna.

Vladimir Petrović

Izvršni direktor OFID-a

Beograd, Srbija

E-mail: vladimir.petrovic@ofid.rs

Mob: 065-5115-302